Uzależnienia

Uzależnienie od alkoholu

Uzależnienie od alkoholu rozwija się stopniowo. Osoby, które z powodu swojego uzależnienia znalazły się w poważnych kłopotach, nie przewidywały ich próbując po raz pierwszy poszczególnych alkoholi. Picie, które z biegiem czasu może przerodzić się w poważny problem, początkowo zwykle towarzyszy rozrywce lub relaksowi w czasie wolnym. Część osób poprzestaje na takim sposobie korzystania z alkoholu i nigdy nie ponosi z powodu jego używania żadnych szkód. Niektórzy jednak odkrywają, że po alkoholu ich samopoczucie znacznie się poprawia, stają się śmielsi w kontaktach z innymi, bardziej rozmowni, pewni siebie i łatwiej zyskują aprobatę otoczenia. Inni pijąc zapominają o swoich kłopotach i uważają, że dzięki alkoholowi uzyskują potrzebne im uspokojenie i odprężenie. I tu właśnie może zacząć się niebezpieczeństwo. Alkohol zaczyna się jawić jako łatwo dostępny środek usuwający trudności, podczas gdy faktycznie usuwa je - ale jedynie z pola widzenia osoby pijącej.

Stosując alkohol, aby rozładować napięcie emocjonalne i oderwać się od trudnych aspektów rzeczywistości, nie szuka się konstruktywnych rozwiązań swoich problemów. Jak poprawić relacje z bliskimi; jak radzić sobie z emocjami takimi jak żal czy złość i jak mówić o nich innym; jak poczuć się wartościową osobą; jak opanować stres - odpowiedzi na te pytania nie ma w kieliszku, więc trudno, aby realna sytuacja osoby uzależnionej zmieniła się na lepsze. Pojawia się natomiast zniekształcone myślenie - system iluzji i zaprzeczeń, które powodują, że pijący nie wiąże swoich kolejnych trudności z piciem ("to nie przez alkohol mnie zwolnili, tylko szef się na mnie uwziął", "wcale nie muszę pić - po prostu to on mnie zdenerwował", "teraz wszyscy piją i ja niczym się nie różnię" itp.). Osoba uzależniona kontynuuje picie wciąż nie wiedząc, jak porozumieć się z innymi, jak zostać zaakceptowanym lub docenionym, jak wyrażać swoje uczucia, jak zmniejszyć odczuwany stres - i jak osiągnąć to bez alkoholu. Jeszcze trudniej się tego nauczyć, jeśli uzależnienie pojawi się w młodym wieku, kiedy osoba nie wykształciła jeszcze potrzebnych umiejętności interpersonalnych i nie miała okazji „przećwiczyć” różnych sposobów rozwiązywania trudności. Również w trakcie leczenia łatwiej zachowywać abstynencję tym uzależnionym, którzy zaczęli pić nałogowo w późniejszym wieku i mogą odwoływać się do swych wcześniejszych doświadczeń w radzeniu sobie bez alkoholu.

Skuteczna terapia uzależnienia wymaga dużego zaangażowania i motywacji ze strony uzależnionego. Ważne, aby uświadomił on sobie, jakie straty już poniósł z powodu picia i jakie może jeszcze ponieść, oraz co może zyskać, jeśli zdecyduje się przestać pić i zacząć leczenie. Aby było to możliwe, potrzebne jest też umiejętne wsparcie osób bliskich, które nie będą chronić go przed konsekwencjami zachowań spowodowanych piciem alkoholu.

Zanim jednak rozwinie się uzależnienie, można samemu wychwycić u siebie lub u osoby bliskiej pojawianie się zachowań i reakcji związanych z alkoholem wskazujących, że zaczyna dziać się coś niepokojącego. Pojawienie się kilku takich sytuacji w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oznacza, że może rozwinąć się zespół zależności alkoholowej - i aby temu zapobiec, należy ograniczyć spożywanie alkoholu.

Takimi sygnałami ostrzegawczymi są m.in.:

- kontynuowanie picia pomimo pojawiających się z tego powodu kłopotów;
- zaniedbywanie dotąd ważnych dla siebie spraw;
- poświęcanie coraz większej ilości czasu na organizowanie sobie alkoholu;
- szukanie okazji do wypicia oraz niechęć do spotkań, na których alkoholu nie będzie;
- picie jednorazowo takiej ilości napojów alkoholowych, która zawiera powyżej 100 gramów czystego alkoholu etylowego (np. litr wina, ćwierć litra wódki, cztery duże piwa) albo systematyczne, codzienne wypijanie powyżej 25 gramów alkoholu etylowego;
- sięganie po alkohol także w samotności, by się uspokoić i nie myśleć o problemach;
- „klinowanie” - picie, aby usunąć złe samopoczucie będące efektem picia poprzedniego dni;
- „urwane filmy”- zapominanie następnego dnia o tym, co robiło się pod wpływem alkoholu.

     Uzależnienie od alkoholu można natomiast rozpoznać, jeśli w ciągu ostatniego roku wystąpią trzy z poniższych objawów:

- odczuwanie silnej chęci lub przymusu picia - „głód alkoholowy”;
- picie mimo poniesionych już strat i dalszych, nawarstwiających się problemów (np. rodzinnych, zawodowych, zdrowotnych, konfliktów z prawem);
- upośledzenie kontroli nad spożywanym alkoholem - wypijanie większych ilości, niż się zamierzało, trudność w zaprzestaniu picia po jego rozpoczęciu, kontynuowanie picia przez kolejne dni;
- objawy abstynencyjne - występowanie nieprzyjemnych symptomów po odstawieniu alkoholu, m.in. pocenie się, drżenie, lęk, niepokój, przyspieszone tętno;
- picie, aby nie dopuścić do pojawienia się tych objawów lub by zmniejszyć ich nasilenie - „klinowanie”;
- zmiany tolerancji na alkohol - początkowo zwiększanie dawki, by osiągnąć ten sam efekt, potem stopniowo reagowanie nawet na mniejsze ilości;
- koncentracja i organizacja życia wokół alkoholu;
- rezygnacja z alternatywnych form spędzania czasu, np. rozwijania wcześniejszych zainteresowań;
- przebywanie jedynie w gronie osób pijących.

Nieleczone uzależnienie od substancji psychoaktywnych, takich jak alkohol, narkotyki i niektóre leki, może prowadzić do śmierci z powodu chorób narządów wewnętrznych lub urazów doznanych w wypadkach, o które łatwiej pod wpływem działania substancji zmieniających świadomość. Warto pamiętać, że w zaawansowanym stadium uzależnienia substancje te powodują coraz większe obniżenie nastroju, częste rozdrażnienie, silny niepokój, napięcie i lęk. Wtedy celem dalszego przyjmowania substancji staje się już tylko uśmierzanie tego przykrego stanu, co jest możliwe jedynie przez krótki czas po jej zażyciu. Tak wygląda błędne koło uzależnienia, w które włączeni zostają także bliscy osoby uzależnionej, którzy również doświadczają związanych z tym cierpień.

Poza uzależnieniami polegającymi na przyjmowaniu substancji psychoaktywnych, czyli tzw. uzależnieniami chemicznymi, mówi się też o „uzależnieniowych” zachowaniach związanych m.in. z hazardem, grami komputerowymi, zakupami, jedzeniem, pracą lub seksem. Bywa też tak, że jedna osoba może przejawiać różne uzależnienia lub zastępować jedno uzależnienie kolejnym.

Rozwój uzależnienia można powstrzymać na każdym etapie, ale bardzo ciężko zrobić to samemu. Regularny kontakt z terapeutą i grupą innych osób wychodzących z nałogu może być w tym bardzo pomocny.



Bibliografia:

Woronowicz, B. T., Alkoholizm jest chorobą, PARPA, Warszawa, 1998.
Mellibruda, J,. Sobolewska-Mellibruda, Z., Integracyjna psychoterapia uzależnień. Teoria i praktyka, IPZ, Warszawa, 2006.
Osiatyński, W., Grzech czy choroba? Fundacja Biuro Służby Krajowej Anonimowych Alkoholików w Polsce, Warszawa, 2007.