Różne

Asertywność – wewnętrzna wolność i siła

    „Asertywność to umiejętność pełnego wyrażania siebie w kontakcie z innymi osobami. Zachowanie asertywne oznacza bezpośrednie, uczciwe i stanowcze wyrażanie wobec innej osoby swoich uczuć, postaw, opinii lub pragnień, w sposób respektujący uczucia, postawy, opinie, prawa i pragnienia tej drugiej osoby.” (M. Król- Fijewska)
    Tyle w teorii. A w praktyce?
    W życiu codziennym postawa asertywna sprowadza się do robienia dokładnie tego, czego potrzebujesz. Można to nazywać pewnością siebie, szczerością i otwartością w kontaktach z innymi ludźmi albo życiem w zgodzie z wyznawanymi wartościami. Asertywność kojarzy się przede wszystkim z odmawianiem, jednak  obejmuje także takie umiejętności jak np.

• mówienie o sobie dobrze,
• chwalenie się własnymi osiągnięciami bez wstydu lub zażenowania,
• proszenie o to, czego potrzebuję,
• spokojne przyjmowanie krytyki bez utraty poczucia własnej wartości,
• mówienie szczerze tego, co naprawdę myślę,
• domaganie się respektowania swoich praw bez używania agresji.

    Asertywność opiera się na poczuciu własnej wartości, godności osobistej i szacunku do samego siebie. Jeden z prekursorów w tym temacie -  Herbert Fernstenheim określa to tak: „Jeśli masz wątpliwości, czy dane zachowanie jest asertywne, sprawdź, czy choćby odrobinę zwiększa ono Twój szacunek do samego siebie. Jeśli tak – to jest to zachowanie asertywne”. Niby proste, a jednak wiele osób nie jest z siebie w tym względzie zadowolonych.
    Kilka lat temu pojawiła się moda na uczestnictwo w treningach asertywności. Hasła typu: „naucz się odmawiać szefowi”, „poznaj tajniki skutecznego mówienia nie” skutecznie przyciągały na zajęcia. Pojawiło się kilkanaście książek i poradników obiecujących radykalną zmianę w życiu każdego, kto je kupi i przeczyta. Rynek powoli acz nieubłaganie nasycił się tym tematem. Okazuje się jednak, że sama wiedza o tym, jak być asertywnym nie wystarcza. Niezależnie od aktualnej mody asertywność jest umiejętnością niezbędną do pełnego i szczęśliwego życia, ponieważ opiera się na naszych wewnętrznych przekonaniach i wartościach a nie na przemijających trendach.
    Jak zatem skutecznie nauczyć się tej jakże pożytecznej umiejętności?  Kluczem do sukcesu jest poszerzanie świadomości siebie – swoich uczuć, pragnień, praw osobistych i wartości, którymi chcę kierować się w swoim życiu.  
    Często gdy czujemy potrzebę odmowy rodzi się w nas jednocześnie wątpliwość: „Czy mogę tak postąpić? Czy nie łamię zasad dobrego wychowania? Czy nie okażę się egoistą?”. Aby móc postąpić zgodnie ze swoimi wewnętrznymi pragnieniami bez wyrzutów sumienia, musimy wpierw dać sobie prawo do takich pragnień i do adekwatnych do nich reakcji. Jednym z podstawowych założeń asertywności jest uznanie, że każdy człowiek posiada prawa osobiste, z których najważniejsze to prawo do bycia sobą. Oznacza to, że mogę mieć własne zdanie, pomysły, odczucia i mogą one różnić się od tego, co prezentują inni ludzie. Oznacza to też, że moje potrzeby, opinie i uczucia są tak samo ważne jak innych. Akceptacja takiego podejścia pozwala nam powiedzieć sobie: „Tak, mam do tego prawo i jest ono tak samo ważne jak prawa innych ludzi.” Dopiero wtedy nasza reakcja może być naturalna i szczera.   
    Czymś, co dodatkowo może nam ułatwić lub utrudnić zachowywanie się w sposób asertywny, jest nasz osobisty system przekonań. To w co wierzymy w istotny sposób wpływa na nasze reakcje i zachowania. Jak? Najczęściej na zasadzie samospełniającego się proroctwa. Jeśli na przykład ktoś myśli o sobie, że jest osobą raczej nudną, mającą niewiele do zaoferowania innym, może nie mieć w sobie gotowości do dzielenia się swoimi pomysłami i inicjowania kontaktów towarzyskich. Unikając ludzi, nie daje szansy poznać siebie, Tym sposobem przez całe życie może trwać w zamkniętym kręgu izolacji towarzyskiej – a to  jedynie utwierdza ją w wyjściowych przekonaniach.  
    Zasada samospełniającego się proroctwa może również działać na naszą korzyść, jeżeli tylko zaczniemy kształtować nasze wewnętrzne przekonania w oparciu o własne zalety, umiejętności, prawa i pozytywne doświadczenia. Zamiast zamartwiać się tym, czego nie mamy lub nie potrafimy, warto przypomnieć sobie to, co nas wzmacnia. Łatwiej zachowywać się asertywnie myśląc: „Mam prawo wyrażać swoje zdanie. Są osoby, które chętnie mnie słuchają.” niż „Nie jestem dość dobry, by być lubianym”.
    Warto pamiętać, że asertywność nie jest wrodzona. Możemy uczyć się asertywnych zachowań i kształtować w sobie przekonania, które nam to ułatwią. Bardziej niż książki pomocne są w tym warsztaty i treningi asertywności. Dają one możliwość dotarcia do indywidualnych przekonań i pogłębienia świadomości praw osobistych w odniesieniu do doświadczeń innych osób. Spotkania w grupie pozwalają także odkryć w sobie solidna podstawę do budowania pewności siebie oraz wewnętrzną wolność, jaka rodzi się, gdy przechodzimy od powinności do świadomych wyborów.